HetNieuweUitgeven.nl

In het Belastingplan 2010 heeft het Nederlandse kabinet enkele wijzigingen doorgevoerd rondom de btw-heffing op elektronische boeken. Het kabinet heeft besloten dat elektronische boeken (e-books) of luisterboeken op een fysieke drager belast zijn met 6 procent btw, maar dat e-books en luisterboeken die worden gedownload belast zijn met 19 procent, e.e.a. conform besluiten van het Europese Parlement. Deze situatie is onbegrijpelijk, onwenselijk en niet toekomstbestendig omdat steeds meer content niet langer op een fysieke drager wordt uitgebracht en/of verspreid. Sophie in ’t Veld van D66 heeft het voornemen om op Europees niveau iets aan deze kromme situatie te doen.

Ook in het Europees Parlement worden onder andere door Marianne Thyssen en Eija-Riitta Korhola vragen gesteld over de btw-heffing op elektronische boeken en luisterboeken. Uit een antwoord blijkt dat EU-lidstaten tenminste 15 procent btw moeten heffen op producten en diensten en dat voor uitzonderingen een laag btw-tarief geldt. Het Europese Parlement heeft bepaald dat:

• Het lage btw-tarief alleen geldt voor e-books en luisterboeken op een fysieke drager, mits
• de inhoud en de fysieke drager dan afkomstig moeten zijn van dezelfde leverancier en
• de digitale informatie op de fysieke drager voldoende gelijkenis vertoont met een gedrukt boek.
• De elektronische levering van teksten en informatie (downloads, streams) voor de btw een langs elektronische weg verrichte dienst is.
• De btw-richtlijn langs elektronische weg verrichte diensten uitsluit van verlaagde btw-tarieven

Het is volstrekt logisch dat de overheid verlaagde btw-tarieven hanteert voor elementaire levensbehoeften of ter stimulering van sport of cultuur. De verkoop en verhuur van boeken, dagbladen en tijdschriften vallen dan ook onder het lage btw-tarief van 6 procent. In de prijs van de papieren NRC die u in de kiosk haalt is 6 procent btw verwerkt, maar leest u exact dezelfde NRC op een e-reader, een iPhone of via het web, dan geldt daarvoor ineens het hoge btw-tarief van 19 procent. Op deze manier stimuleert de overheid de fysieke verspreiding van boeken, dagbladen en tijdschriften en belast elektronische distributie extra. En dat terwijl steeds meer mensen kiezen voor elektronische varianten, vanwege het gemak, de lagere prijs of het milieu. Bovendien is het een ongelijkheid die innovatie van de media remt.

Hoe is het eigenlijk zo gekomen? Er is toch een flink lobby geweest om dat lage tarief tot in Europa op de agenda te krijgen? Dat heeft alles te maken met de traagheid van de besluitvoering. Er was een tijd dat men bij digitalisering simpelweg niet verder dacht dan aan cd-roms, met name als het gaat om educatieve content. In hun ijver goed werk te doen voor de toekomst hebben in Nederland het NUV (Nederlands Uitgevers Verbond) en de KBb (Koninklijke Boekverkopersbond) helaas de aandacht vooral op het medium gericht en niet op de content. Dat valt het NUV te verwijten, die zouden beter moeten weten. Voor de boekverkopers ligt dat anders, aangezien het leeuwendeel van hun omzet nog steeds uit fysieke producten komt. Interessante vaststelling in dit verband is dat de btw-verlaging op luisterboeken-cd’s van 1 januari 2010 door enkele grote uitgevers niet wordt doorberekend aan de consument, maar in de vorm van een hogere marge de boekhandel ten goede komt (Bron: Boekblad).

Dat Nederland de bal ‘in Europa’ legt is op zich niet vreemd. Maar wel vervelend, gezien de btw-regimes in Europa. Europese lidstaten hebben namelijk beperkte mogelijkheden om een verlaagd btw-tarief in te voeren. Volgens een woordvoerder van het Ministerie van Financiën komt dat ondermeer omdat sommige landen uberhaubt geen laag tarief kennen, en deze in eu-verband slechts onder hoge druk akkoord zijn gegaan met de recente, en nu dus bekritiseerde uitbreiding van de reikwijdte van het bestaande lage tarief. Zo zijn er landen met maar één BTW tarief, zoals Denemarken. Deze landen zien de toename van producten en diensten uit omringende landen onder het lage tarief als directe concurrentie met de lokale markt, die niet dit tarief kan berekenen aan de eigen consument. En blokkeren dus uitbreiding van de toepasbaarheid van het lage tarief. Zoals de woorvoerder zei: ‘[Ze] opnieuw aan de onderhandelingstafel krijgen zie ik niet snel gebeuren’. Wij denken dat – als de onderhandelingen indertijd over digitale content ipv digtale fysieke media was gegaan – alles nu beter geregeld was. Lobbyisten: bedankt.

Je kunt beargumenteren dat downloads van e-boeken en luisterboeken – in tegenstelling tot muziek en speelfilms – alleen relevant zijn voor de lokale markt. Dat neemt niet weg dat elke lokale markt gebaat is bij innovatie, en dat de verbrokkeling in beleid deze innovatie blokkeert. Beter dus om in Europees verband landen als Denemarken te dwingen zich aan ‘Europa’ aan te passen dan andersom. Handvat daarbij kan de Verklaring van Lissabon van maart 2000 zijn, die bepaalt expliciet dat Europa tegen 2010 ‘de meest concurrerende en dynamische kenniseconomie van de wereld’ moet worden ‘die in staat is tot duurzame economische groei met meer en betere banen en een hechtere sociale samenhang’.

Nederland staat niet alleen met deze kritiek op Europa. België (Vlaanderen) ondersteunt dit idee. Opvallend is vooral dat de Vlamingen hierin veel voortvarender zijn geweest dan de Nederlanders. Al in september 2009 heeft senator Sabine de Bethune (CD&V) een wetsvoorstel ingediend om het btw-tarief voor digitale publicaties te verlagen van 21 naar 6 procent, het tarief dat ook in België geldt voor boeken. ‘Hoe kan je dit btw-verschil anno 2009 nog verantwoorden?’ vraagt De Bethune. ‘Voor veel mensen zijn het internet en andere digitale media de voornaamste bron van informatieverwerving geworden.’

Fijn dat Sophie in ‘t Veld nu in de bres springt voor het e-book, maar de problematiek is fundamenteler. Voor het huren van een fysiek boek geldt het lage btw-tarief, geldt dat tarief ook voor een e-book dat ik een maand kan lezen? Of een luisterboek dat ik via streaming audio beluister? En als ik nu eens slechts één hoofdstuk uit een boek wil kopen of huren? Steeds meer content zal hybride verschijnen; je koopt nu al een Blu-ray schijfje met een film, maar haalt extra content binnen via het web. En waarom zou een e-book op cd-rom niet aangevuld worden met video’s en/of errata langs elektronische weg? Denkt de wetgever dan dat je uitsluitend betaalt voor de cd-rom en niet voor de web-updates en aanvullingen? Luisterboeken zijn er in meer vormen; boeken die voorgelezen worden door een auteur of presentator, hoorcolleges die geen ‘papieren’ equivalent kennen, hoorspelen die ‘gespeeld’ worden door professionele stemmen. Voor sommige is een papieren boek de bron, maar soms bewerkt, ingekort. En is een collegedictaat of POD-boek ook voldoende ‘hetzelfde’ om een luisterboek onder het lage tarief te laten vallen? En dan zijn er luisterboeken op cd’s en als download. Wat een btw-wirwar… Deze nieuwe en innovatieve publicatie- en verspreidingsvormen zijn er en er zullen nog vele nieuwe volgen. Het is ondoenlijk om voor iedere publicatievorm de wet aan te passen. Maar wat is ook alweer het doel van de wetgever?

De wetgever beoogt met een lager btw-tarief voor boeken, kranten en tijdschriften de verspreiding van deze cultuurproducten te bevorderen. Dan zou het niet moeten uitmaken in welke vorm deze producten verspreid worden. Het gaat immers om de boodschap en niet om het papier. Bovendien komt een boodschap beter over wanneer de consument kan kiezen voor de vorm van zijn voorkeur. En als die consument kiest voor een elektronisch boek met filmpjes, dan kan de wetgever toch niet nastreven dat de consument voordeliger een papieren boek aanschaft.

De wetgever beoogt ook innovatie te stimuleren. Zo stuurde het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap op 15 september 2009 het ‘Beleidsprogramma voor de Creatieve Industrie 2009-2013’ aan de Tweede Kamer. Hierin zegt het kabinet, in lijn met de Verklaring van Lissabon, dat het ‘een innovatieve en ondernemende creatieve industrie in Nederland’ wil. De sectoren creatieve zakelijke dienstverlening, media- en entertainment en de kunsten zijn zelfs door het Innovatieplatform benoemd tot sleutelgebied voor innovatie. Bedrijven die actief zijn met downloads van luisterboeken en ebooks behoren als geen ander tot deze sectoren.  Het kabinet zegt de sectoren te willen stimuleren door ‘goede randvoorwaarden’ te realiseren. Het benadelen van een innovatieve distributiewijze van luisterboeken en ebooks valt moeilijk mee te rijmen met dit voornemen. Wellicht is het noodzakelijk om opnieuw te definiëren wat een boek, krant of tijdschrift is, maar dat deze nieuwe definitie publicatievorm-neutraal zou moeten zijn, staat vast. Dan is ook duidelijk welk btw-tarief van toepassing is. In heel Europa.